атап бетергесез

  • 81қой — зат. астр. Аспан шоқжұлдыздарының бірі. Үркердің үстіңгі жағында тұратын, аса жарық емес қос жұлдыз бар. Оны – Тоқты, Қозы немесе Қ о й, Қошқар деп те атайды (Х.Әбішұлы, Аспан сыры, 151). Қой жасы. этногр. Ер баланың он бес жастан асып, қой… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 82құлаш — құйрық. поэт. Құлаштай ұзын құйрық. Иранға қарай борт борт желген қыпшақтың тоқпақ жал, қ ұ л а ш қ ұ й р ы қ, ошақ табан сәйгүлік жүйріктері (І.Есенберлин, Шығ. жин., 9, 145). Құлашты кеңге салды. Қарқындады, қарыштады. – Биылғы межеңді қалай… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 83құралай — Құралайдың амалы. Сәуірдің аяғы не мамырдың басында күн суытып, қар аралас жаңбыр жауатын кез; құралай салқыны. Бұл белгілі «қ ұ р а л а й д ы ң а м а л ы», «бесқонақ» деген қауіпті кезең. Қ ұ р а л а й д ы ң а м а л ы тұсында жолаушы жолға… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 84қызыл — I зат. г е о г р. Топырағы, тасы қызғылттау жер. – Жоқ, сері аға, адасып кетерсіз, бұл арада шоқ қ ы з ы л д а р көп, бір бірінен айнымайды (С.Жүнісов, Ақан сері 2, 303). Ол «Бұзау өлген» қ ы з ы л ы н а шыға беріп, бұйдасын іріккен… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 85майлық — зат. зоол. жерг. Алатауда кездесетін торғайлардың бір түрі. Албандар атын атап түстейтұғын, Мінеки, Алатауға біткен торғай: қара, боз, суық, бұқпас, сипті, шымшық, шапшақай, м а й л ы қ, маубасбұқа, шөже (І.Жансүгіров, Шығ.,163) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 86маубасбұқа — зат. зоол. Дене тұрқы кішкентай, жапалақ тектес, күжірейген торғай. Албандар атын атап түстейтұғын, Мінеки, Алатауға біткен торғай: Қара, боз, суық, бұқбас, сипті, шымшық, шапшақай, майлық, м а у б а с б ұ қ а, шөже… (І.Жансүгіров, Шығ., 163) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 87махбұрласу — зат. көне. биол. Зат алмасу. Оның атом, молекула, элемент, зат алмасу жайында тамаша білетінін аңғардым. Бірақ мұның барлығын ол өзінше атап, өзінше сөйлейді. Мәселен, атом Лұхман Хәкімнің тілінше әлжам, молекула – нәкіс, зат алмасу – м а х б ұ р …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 88мәртебелеу — … О с ы о р а й да анықтамалықты орынды іс, қажет дүние деп атап айтып, баспа орнын да, шығарушыларды м ә р т е б е л е у г е әбден болады (Қаз. әдеб., 22.10.1983, 9) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 89мәтірөшке — зат. бот. сөйл. Киікоты (душица). Біреулер «м ә т і р ө ш к е» атап кеткен таудың күлгін гүлді өсімдігінің жапырақтарын шілде түсе екіүш қап қып жинап алады (К.Сегізбаев, Жап жасыл., 4) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 90мұнанай — зат. көне. 1. Теңге жасайтын сарай. 2. Айырбас сарайы. Қазақтар «м ұ н а н а й» атап кеткен айырбас сарайын да барып көрген (Қ.Тоқмырзин, Керзаман, 3, 14). 1743 жылы Орынборда, 1750 жылы Тройцкіде сауданы ұлғайту үшін м ұ н а н а й л а р салынды… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 91нәкіс — зат. көне. Молекула. Оның атом, молекула, элемент, зат алмасу жайында тамаша білетінін аңғардым. Бірақ мұның барлығын ол өзінше атап, өзінше сөйлейді. Мәселен, атом Лұхман Хакімнің тілінше – әлжам, молекула – н ә к і с, зат алмасу – махбұрласу (Т …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 92өзбек — зат. 1. Көшпелі халық (қазақ). 2. Ежелгі отырықшы халық. 3. Қарлұқ, оғыз, моңғол т.б. тайпалар бірлестігі. Ө з б е к т е р үш халықтан: 1) шайбанилықтардан (отырықшы), 2) қазақтардан (көшпелілер), 3) маңғыттардан (қарлұқ, оғыз, маңғол)… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 93соқпақ — зат. Айыр түйе мен қоспақтың арасынан шыққан (түйенің) нашар тұқым. Қазақ түйешілері ондай тұқымды жарбай, с о қ п а қ, қылағай, кірісті қоспақ, қисықтөс, күлгешөгер деп кемсіте атап, тезірек тұқымын құртуға тырысады (А.Сейдімбеков, Серпер, 8 ғ) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 94сөз — додагері. поэт. Айтыс ақыны. Алматы облысының аудандарынан жиырмаға тарта с ө з д о д а г е р л е р і жыр жәрмеңкесіне жиналды (Лен. жас., 28.10. 1977, 4). Сөз қашырды. жерг. Сөз қылды, өсектеді. Бұрын Мүбәрәктің қасында жүргенде жалпы сарынға… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 95сөртек — зат. Буыны қатты, қуатты шөп. Онда бұзаубас, торғайот, қоянжын, қоңырбас, шытыр сияқты мал үшін с ө р т е к те жұғымды, оруға келетін шөптердің мүлдем шықпайтыны атап көрсетіледі (Оңт. Қазақст., 04. 03. 1967, 3). Олардың арасында арқашайыр,… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 96сыйлықақы — зат. жаңа. Сыйлық ретінде берілген ақша. Бұл орайда маңызды әрі тиімді мәселелердің бірі – мемлекеттік с ы й л ы қ а қ ы жөнінде атап айту қажет сияқты (Егем. Қазақст., 18. 11. 2008) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 97сібір — алмасы. Суыққа шыдамды, құрғаққа орташа шыдамды, ылғалды шамадан артық керек етпейтін жеміс ағашы. Сібір ананасы. п е р и ф р. Шырғанақ. Сібірліктер шырғанақ жемісін бұрыннан бағалаған, оны мақтанышпен «с і б і р а н а н а с ы» деп атайды… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 98танабау — тағу. этногр. Алғашқы жетістігі үшін жас балаға түйме тана тағып, құттықтау, әспеттеу рәсімі. Көрші қолаң, дос жарандары «Балаларың жігіт болыпты» деп, ұл болса – түйметана, қыз болса – білезік, сөлкебай тағып жібереді. Бұл «т а н а б а у т а ғ… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 99тасбас — зат. ихтиол. Балықтың бір түрі. Атап айтқанда, жергілікті тұрғындар «қызыл қашаған» деп атап кеткен ускуч, хармус, т а с б а с ойнақ салады (Соц. Қаз., 22.02.1977, 4). Онда (Ветнамда) тибет және малай аюлары, үнді пілі, жолбарыс, керік, жайра т.б …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 100тобылғы — майы. Емдік үшін тобылғыдан арнайы алынған май. Сол сияқты тобылғыны жаққанда пайда болатын майды т о б ы л ғ ы м а й ы деп атап, оны жылы күйінде адамның тері ауруына қарсы пайдаланған (Қаз. этнограф., 1, 50) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі