атап бетергесез

  • 61жағыш — (ҚХР) құрбандық, тасаттық (пұтқа атап шалатын құрбандық) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 62көкейтесті — (Сем., Ақс.; Монғ.) көкейкесті, маңызды. Абай қазақ халқына байланысты талай к ө к е й т е с т і мәселелерді көтерген еді (Сем., Ақс.). Бұқаралық ұйымдар мен коммунистердің, еңбекшілердің алдындағы маңызды міндеттер мен к ө к е й т е с т і… …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 63күн-түн — (Жамб., Қорд.) бір жағы «күн», екінші жағы «түн» болып екі топқа бөлініп ойнайтын ер балалар ойыны. Мұнда ойын басқарушы «күн!» не «түн!» деп біреуін атап, оқыстан алақанын қағып қалғанда аты аталмағандары сөреге қарай жүгіреді де өзгелері тұра… …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 64миды іске салу — (ҚХР) ойлану, ой жүгірту. Қадрлар рухи зор бұрылыс жасаулары, атап айтқанда, м и л а р ы н і с к е с а л ы п, идеясын жандандырып... («Шыңжаң», 8.17.1973) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 65моншақ — (Монғ.; ҚХР) Монғолиядағы, Қытайдағы туваларды моншақ, көк моншақ деп атайды. Негізінен оларды осылай деп қазақтар атап кеткен көрінеді (М. Монг., Этноязык. сит. у тув., 108) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 66орын теуіп отырған — (Монғ.) қалыптасып кеткен, орын алған. Баяндамашы ауыл шаруашылық өндірісінің өнім сапасын жақсартуда о р ы н т е у і п о т ы р ғ а н олқылықтарды атап көрсетті («Ж. өмір», 27.10.1983) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 67реттілікті жақсарту — (Монғ.) тиянақтылықты жақсарту. Монғ.П Орталық Комитеті Саяси Бюросының 1987 жылғы №28 қаулысының нұсқауына сай 1987 жылды борыш несиені алып бітіру, шаруашылықтың р е т т і л і г і н ж а қ с а р т у, шығынды мұқият азайту жылына айналдыру… …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 68сібірткі — (Гур., Маңғ.; Ақт., Ойыл; Сем.: Мақ., Ұрж., Аяг., Көкп., Ақс.; Түрікм.: Красн., Небид., Жеб., Ашх.; Рес., Орын.; Тау., Қош.; Монғ.) сыпырғыш, сыпыртқы. Есіктің алдына с і б і р т к і м е н сыйырып тастайтын екен (Гур., Маңғ.). Үйді жуар алдында… …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 69соран — (Монғ.) ащы жусан. ...атап айтқанда, қылша, с о р а н, жуа, тарлау өскен жайлымды таңдау жөн («Ж. өмір», 21.07. 1983) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 70тиемелді — (Шымк., Мақт.) тиімді. Ал киімдеріңмен өздеріңе т и е м е л д і бұйымдарыңның атын атап маған жаз (“Оңт. Қаз.”, 29.09.1959) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 71айбозым — сын. Ақылды, дана, бірегей. Атап айтқанда, А. Байтұрсынов, Шәкерім, М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов, М.Дулатов сынды біртуар, бірегей а й б о з ы м арыстарымыздың шығарм а л а р ы н ауд а р м а қ п ы з (А л м а т ы ақшамы, 29.08.1990, 3). Осыдан келіп… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 72атсырау — зат. этногр. Тоғызқұмалақ ойыны аяқталуға жақындағанда, бір жағының құмалағы екінші жағына өтіп кетіп, жүрерге құмалағы қалмай қалса, мұны «атсырау» деп атап, қарсы жағы отаулардағы барлық құмалақты өз есебіне кіргізіп алады (А. Нүсіпоқасұлы..,… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 73аянышсыз — сын. Ешқандай аяныш жоқ; есіркеусіз, мүсіркеусіз. А я н ы ш с ы з, өкінішсіз мал кеуделі Тұңғатар, міне, Ұзаққа атап отырған кәрі аруақ… – Бәкей аруағы (Жұлдыз, 1974, 8, 27) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 74әлжам — зат. көне. Атом. Оның атом, молекула, элемент, зат алмасу жайында тамаша білетінін аңғардым. Бірақ мұның барлығын ол өзінше атап, өзінше сөйлейді. Мәселен, атом Лұхман Хакімнің тілінше – Ә л ж а м, молекула – нәкіс, зат алмасу – махбұрласу (Т.… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 75жылқы — жасы. этногр. Ер жігіттің 20 30 жас аралығы. 20 жастан 30 жасқа дейінгі жасты «ж ы л қ ы ж а с ы» деп атап, оларға жылқының 20 қасиетін меңгеру, жеті қараңғыда адаспай жол табу талабы қойылады (А. Нүсіпоқасұлы.., Ағаш бесік., 2, 14). Жылқы желкек …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 76зілтемір — … З і л т е м і р көтеріп, күш жігерлері мен кәсіби шеберлігін ұрымтал сәтте тиімді пайдаланғандар алғашқы жүлделерін Қазақстан қоржынына салғанын атап айтуға болады (Егем. Қазақст., 15. 05. 2009) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 77кинодокументші — зат. Құжаттарға негіздеп кинофильм түсіруші адам. Совет к и н о д о к у м е н т ш і л е р і «документті киноның өзіндік мектебі бар» деп орынды атап жүр (Қаз. әдеб., 11. 10. 1974, 4) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 78көктем — ауруы. сөйл. Жыбырлақ. Жыбырлақты жергілікті жерде к ө к т е м а у р у ы деп те атап жүр. Өйткені мал көктемде жиі ауырады (С. Омаров, Қозы ауруы, 75). Көктем тоқсан. Көктемнің үш айы (наурыз, сәуір, мамыр) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 79қамбалау — қамбала етістігінің қимыл атауы. 10 жастан 20 жасқа дейінгі жасты «қой жасы» деп атап, оларға қойдың қырық қайырымын білу, астық жинаудың ұрық таңдау, жер айдау, баптау, ору, жию, қ а м б а л а у сияқты әдістерін толық меңгеру талабы қойылған… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 80қисықтөс — зат. Қос өркешті түйе мен қоспақтың арасынан шыққан түйе тұқымы. Түйенің төсі қисық, тегі нашар, азғын түрі; күлгешөгер. Әдетте қоспақ пен айыр түйенің арасынан тәуір тұқым тумайды. Жазатайым туа қалса жүні тықыр, күші жоқ, суыққа осал болып… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі